Moje życie z różowym silikonem w tle, czyli jak przestałam się czerwienić

Mam pięćdziesiątkę na karku, dorosłe dzieci na własnym garnuszku, spłacony kredyt i ten bezcenny, święty spokój, o którym człowiek marzy przez pierwsze cztery dekady życia. Kiedy rano patrzę w lustro, widzę kobietę, która przerobiła już chyba wszystkie możliwe zakręty życiowe – od pieluch tetrowych i gotowania rosołu na skrzydełkach z kurczaka, po korporacyjne nadgodziny i próby zrozumienia, czym różni się TikTok od Tik-Taka. I wiecie co? Najlepsze w tym wieku jest to, że czysta, bezwzględna biologiczna dojrzałość daje ci wreszcie oficjalne prawo do posiadania w głębokim nosie tego, „co ludzie powiedzą”.

Ale nim do tego błogiego stanu dotarłam, musiałam przejść niesamowitą, wręcz absurdalną drogę.

Gdybym trzydzieści lat temu pokazała młodej sobie zawartość mojej dzisiejszej szafki nocnej – tej po prawej stronie łóżka, schowanej tuż pod tomikiem poezji i zapasowymi okularami do czytania – ta młoda, wystraszona dziewczyna chyba padłaby na linoleum z wrażenia. Znalazłaby tam rekwizyty wyglądające jak rekwizyty z filmu science-fiction: pastelowe wykończenia, sterylnie gładki silikon medyczny, ładowarki indukcyjne i design, który bez wstydu mógłby stać na półce obok flakonu drogich perfum czy bezprzewodowych słuchawek z Apple Store.

Bo spójrzmy prawdzie w oczy: świat wokół nas zmienił się nie do poznania. Przepędziliśmy dawne tabu z ciemnych piwnic prosto na oświetlone jarzeniówkami półki w hipermarketach, przebraliśmy wulgarność w eleganckie szatki „dobrostanu psychofizycznego”, a o sprawach, o których kiedyś rozmawiało się wyłącznie szeptem w szczelnie zamkniętej kuchni, dziś dyskutuje się z uśmiechem przy niedzielnej kawie. Ale największa rewolucja nie dokonała się wcale na sklepowych półkach ani w fabrykach różowego plastiku. Największa rewolucja dokonała się w naszych własnych głowach – w tej powolnej, nierównej walce między wyuczonym w młodości genetycznym wstydem a absolutnym wolnościowym luzem, który przychodzi dopiero wtedy, gdy przestajesz przepraszać za to, że żyjesz.

I właśnie o tej mojej zwariowanej, pełnej potknięć i rumieńców podróży od epoki kamienia łupanego do dzisiejszego pastelowego raju chcę Wam opowiedzieć.

Lata 80. i 90.: Epoka kamienia łupanego i zapach czarnej dermy

A zaczynało się niewinnie. W czasach mojej wczesnej młodości, kiedy wiatr hulał we włosach, ustrój polityczny walił się z hukiem, a w powietrzu czuło się zapach wielkiej, nieskrępowanej wolności, w głowach – zwłaszcza jeśli chodzi o naszą własną, kobiecą przyjemność – mieliśmy absolutne, lśniące bielą plamy. Słowo „orgazm” w ustach prawie dziewiętnastolatki brzmiało tak egzotycznie i podejrzanie, jak zaklęcie z czarnej magii wypowiedziane na środku szkolnego korytarza. O tym, że ciało kobiety może mieć jakiekolwiek własne potrzeby, nikt nas nie uczył. W szkołach budowa pantofelka była świetnie opanowana, ale o anatomii przyjemności panował głęboki, państwowy konsensus milczenia.

Na szczęście w tym oceanie niewiedzy nie byłam sama. Miałam Kaśkę.

Kaśka była moją przyjaciółką od serca, powierniczką największych sekretów i pierwszą oficjalną wspólniczką w powolnym oswajaniu tego zakazanego świata. Nasza edukacja obyczajowa przypominała wtedy zbieranie dowodów w śledztwie kryminalnym. Zaczęło się od bazaru i stoiska z rozmaitościami z Zachodu, gdzie pod ladą, między podróbkami perfum a kasetami z disco polo, Kaśka wygrzebała pożółkły, niemiecki katalog wysyłkowy. Siedziałyśmy w moim pokoju przy zamkniętych drzwiach, z sercami walącymi jak młoty, przeglądając zamazane zdjęcia i próbując z koślawym słownikiem w ręku rozszyfrować, do czego właściwie służą te dziwne, plastiki.

Dopełnieniem tej naszej przydomowej wiedzy naukowej stała się kultowa już kaseta VHS z niemieckim „filmem dla dorosłych”, którą brat Kaśki wyciągnął z jakiejś tajnej skrytki w szafie. Oglądałyśmy to z wypiekami na twarzy, półprzytomne ze strachu, że rodzice wrócą wcześniej z działki, i z trudem powstrzymując histeryczny śmiech. Świat przedstawiony na taśmie wydawał się nam tak groteskowy i nierealny, że po seansie miałyśmy więcej pytań niż odpowiedzi. Ale ziarno ciekawości zostało zasiane.

Aż w końcu nadszedł ten dzień. Po miesiącach teorii, wspólnych szeptów i analizowania bazarowych katalogów, Kaśka wpadła do mnie w jeden z majowych piątków, złapała mnie za rękę i bez zbędnych wstępów rzuciła: – Wskakuj w buty, idziemy! – Ale dokąd? – zdziwiłam się, bo miałyśmy w planach powtórkę z geografii. – Nie pytaj, zobaczysz na miejscu. Tylko weź całe kieszonkowe, jakie masz!

Znałam Kaśkę od podstawówki i wiedziałam, że kiedy w jej oczach pojawia się ten błysk, protesty nie mają najmniejszego sensu. Pociągnęła mnie przez pół miasta, klucząc uliczkami i nie chcąc zdradzić ani słowa, chociaż po drodze dwa razy dopytywałam, czy nie idziemy czasem na jakieś zakazane wagary.

Trasa prowadziła w najmniej zachęcającą część naszej dzielnicy – gdzieś na obrzeża, w labirynt obskurnych oficyn ukrytych za rzędem blaszanych garaży. Dopiero gdy zatrzymałyśmy się przed jednym z podwórek, a Kaśka z dumnym uśmiechem wskazała palcem na dół, zdrętwiałam. Miejsce wyglądało jak melina albo tajny punkt skupu złomu: szyby w oknach szczelnie oklejono czarną, pomarszczoną folią budowlaną, a nad wejściem wisiał mały, zakurzony szyld z nazwą, która nie pozostawiała już żadnych wątpliwości. Stałyśmy przed pierwszym w naszym mieście sex shopem.

– Kaśka, tyś zgłupiała?! – wykrztusiłam z siebie, czując, jak cała krew odpływa mi z twarzy prosto do skarpetek. – Przecież tu ktoś nas zobaczy! – Nikt nas nie zobaczy, wchodzimy, zanim mi serce wyskoczy – szepnęła, ale widziałam, że sama drży jak osika.

Wejścia strzegły ciężkie drzwi obite czarną, pożądaną przez tapicerów dermą, która niemiłosiernie skrzypiała przy każdym pchnięciu. Ściśnięte jak dwa przerażone kurczaki wślizgnęłyśmy się do środka, a tam uderzył nas zapach, którego nie zapomnę do końca życia: unikalna mieszanina stęchlizny, taniej gumy, męskich papierosów i czystej, niczym nie skażonej rozpaczy.

Za ladą siedział on – pan w wieku balzakowskim, z imponującym, bujnym wąsem rodem z najlepszych filmów Stanisława Barei. Pan Wąsacz nie podniósł nawet wzroku z rozłożonego na kolanach „Przeglądu Sportowego”, dając nam jasno do zrozumienia, że obecność dwóch młodych dziewczyn w tym przybytku to dla niego co najwyżej irytujący incydent, który odrywa go od analizy tabeli ligowej.

Stałyśmy z Kaśką obok siebie, czerwone jak dwa buraki ćwikłowe, szturchając się łokciami i trzymając za ręce tak mocno, aż siniały nam palce. Czułyśmy się, jakbyśmy właśnie popełniały najcięższą zbrodnię przeciwko ludzkości i dobrym obyczajom naszych przodków. Modliłam się w duchu, żeby zza regału nie wyłonił się nagle znajomy mojego ojca albo – co gorsza – proboszcz po kolędzie. Kaśka próbowała udawać powagę, ale widziałam, że za chwilę albo zemdleje ze strachu, albo wybuchnie histerycznym śmiechem.

Sam asortyment dopełniał dzieła zniszczenia. O żadnym designie, ergonomii czy pastelowych barwach nikt wtedy nawet nie słyszał. Półki uginały się pod ciężarem przedmiotów, które wyglądały, jakby projektował je inżynier po tygodniowej libacji w zakładach przemysłu ciężkiego. Dominował czarny, toporny plastik, guma o konsystencji kalosza i kształty tak kosmiczne, że bardziej przypominały części zamienne do kombajnu zbożowego niż narzędzia do miłości.

Zdezorientowane, przerażone i pragnące tylko jednego – ucieczki przed siebie – zrzuciłyśmy się z Kaśką z kieszonkowego na coś, co wydawało się najmniej groźne. Zapłaciłyśmy drżącymi rękami, zapakowałyśmy „zdobycz” na sam spód torby pod stertę podręczników i wypadłyśmy z tej piwnicy z prędkością światła, zatrzymując się dopiero trzy ulice dalej, by wreszcie złapać tlen i wyśmiać cały ten stres.

Oczywiście finał tej historii był do przewidzenia. Kiedy po powrocie do mojego pokoju, po trzykrotnym upewnieniu się, że drzwi są zamknięte na klucz, wyciągnęłyśmy zakup na światło dzienne, cała aura tajemniczości prysnęła jak bańka mydlana. Urządzenie brzęczało jak kosiarka spalinowa, ważyło tyle co mały hantel i budziło nie tyle pożądanie, ile głęboki lęk przed uszkodzeniem ciała. Zamiast erotyki – czysta, inżynieryjna groza.

Następnego dnia, ukradkiem i z wielką ulgą, nasz wspólny zakup wylądował w osiedlowym śmietniku. Wstyd wygrał z przyjemnością 1:0, a my na długie lata uznałyśmy, że te sprawy to chyba jednak sport ekstremalny, nie dla nas.

Lata dwutysięczne: Stabilizacja, kredyt na M3 i... szary papier kuriera

Gdy minęło szaleństwo młodości, weszłam w tak zwany poważny wiek. Na liczniku trzydziestka, w dowodzie osobistym elegancka pieczątka, na głowie pierwsze małżeństwo, a na barkach – jak u co drugiego Polaka w tamtej dekadzie – ukochany kredyt hipoteczny. Życie stało się cudownie przewidywalne i poukładane: praca, pasmo domowych obowiązków, pranie, prasowanie, gotowanie rosołu na niedzielę i próby odnalezienia chociaż odrobiny spontaniczności w sypialni, kiedy człowiek po dwudziestu godzinach na nogach marzył tylko o tym, żeby wreszcie położyć się i nie myśleć o niczym. Pamiętam, że po tamtych doświadczeniach z piwnicznymi gadżetami przez lata żyłam w przekonaniu, że intymność to temat zamknięty, zarchiwizowany i odstawiony na półkę z napisem „błędy młodości”.

Aż w końcu wkroczyliśmy w erę internetu. I wtedy wszystko miało stać się proste.

Wydawało się, że skoro sklepy w sieci oferują dyskrecję, to rozwiązują wszystkie nasze problemy. O, naiwna! Przecież zapomnieliśmy, że w tamtych czasach logistyka e-commerce i pojęcie „paczkomatu” istniały co najwyżej w powieściach Stanisława Lema.

Zamówienie czegokolwiek z internetowego butiku erotycznego wiązało się z psychodramą na miarę filmu Hitchcocka. Owszem, na stronie szumnie obiecano „dyskretną przesyłkę”, ale rzeczywistość szybko weryfikowała te marketingowe zapewnienia. Pamiętam do dziś moment, w którym kurier zapukał do moich drzwi. Odebrałam od niego pudło owinięte szarym papierem grubości pancerza czołgu – takim, którym na budowach zabezpiecza się fundamenty. Żeby nikt się niczego nie domyślał, nadawca widniejący na etykiecie brzmiał niezwykle swojsko i profesjonalnie: „Firma Handlowo-Usługowa Janusz-Tex”. Tak, jakby pan Janusz wysyłał mi właśnie zestaw uszczelek do kranu albo zapasowe śrubki do rynny.

Stałam w przedpokoju z tym kartonem drżącym w rękach, czerwona jak burak, z dreszczem na plecach, a kurier patrzył na mnie z takim wyrazem twarzy, jakbym właśnie zamówiła ładunek wybuchowy albo co najmniej pół tony węgla na zimę. Oczywiście, w ułamku sekundy dorobiłam do tego całą teorię spiskową: oto sąsiad z naprzeciwka patrzy przez wizjer, listonosz zapisuje moje dane w tajnym rejestrze, a mąż – kiedy wróci z pracy – natychmiast zauważy, że „Janusz-Tex” przesłał mi coś o podejrzanej kubaturze.

Zaczęła się operacja strategiczna. Szybkie rozcięcie kartonu nożyczkami, nerwowe wyrzucenie taśmy do innego kosza (żeby ślad zginął) i natychmiastowe ukrycie zawartości na dnie szafy, głęboko pod stertą zimowych swetrów i zapasowych obrusów. A nuż teściowa zajrzy do komody w poszukiwaniu serwetek? Ryzyko skandalu wisiało w powietrzu jak burza nad Wrocławiem w lipcu.

I jak na złość – prawo Murphy'ego w czystej postaci – teściowa pojawiła się na horyzoncie zaledwie trzydzieści minut później.

Wpadła niespodziewanie, z reklamówką świeżych powideł śliwkowych i troską w oczach, natychmiast orzekając, że w przedpokoju unosi się jakiś podejrzany zapach "nowości" (pewnie ten urokliwy aromat chińskiego silikonu zamkniętego w kartonie). Moje serce zamarło gdzieś na wysokości migdałków. Przez całą wizytę siedziałam jak na szpilkach, oblana zimnym potem, usiłując przekierować uwagę teściowej na herbatę, podczas gdy mój mózg rysował apokaliptyczne scenariusze: oto starsza pani otwiera komodę w poszukiwaniu serwetek świątecznych, wyciąga z czeluści zimowych swetrów czarny, opomiarowany przedmiot o wielofunkcyjnej specyfikacji technicznej i pyta z troską w głosie: „Kochanie, a co to za dziwny tłuczek do mięsa?”.

Na szczęście teściowa ograniczyła się do skrytykowania mojego sposobu parzenia melisy, a paczka przetrwała swój chrzest bojowy w cieniu kaszmirowych swetrów.

Ale ten jeden wieczór udowodnił mi coś ważnego. Że my, kobiety wychowane w duchu „co ludzie powiedzą”, potrafiłyśmy zorganizować logistykę dorównującą przerzutowi tajnych dokumentów przez żelazną kurtynę – a wszystko po to, by nienaruszone pozostało nasze poczucie moralnego bezpieczeństwa. Zakupy robiliśmy już w cyfrowym, nowym świecie, ale wstyd wciąż pakowaliśmy w szary, pancerny papier.

Czterdziestka i algorytmy: Kiedy wstyd spotyka się z "wellbeingiem"

Gdy na liczniku stuknęła czterdziestka, a szafka nocna dawno przestała być miejscem na prowizoryczne eksperymenty, dotarło do mnie coś innego. Zmieniły się nie tylko my i nasze sypialnie – zmienił się cały wszechświat dookoła. Dawny, siermiężny wstyd zastąpiono... korporacyjnym marketingiem dobrostanu.

Świat nagle przestał udawać, że kobiety nie mają żadnych potrzeb, i wpadł w drugą skrajność: zaczął nam tę przyjemność sprzedawać na każdym kroku, pakując w lśniący, pastelowy celofan i nazywając to dumnie „self-care”.

Najlepiej wiedziały o tym algorytmy, które w okolicach moich urodzin postanowiły urządzić mi pełną inwigilację. Sztuczna inteligencja, analizując każdy mój ruch w sieci, uznała najwyraźniej, że do pełni szczęścia w drugiej połowie życia brakuje mi już tylko silikonowego cudu technologii. Scrolluję sobie Facebooka, czytam przepis na bezglutenowy chleb, mijam reklamę kremu ujędrniającego, aż nagle – baf! – wyskakuje mi nowoczesny, minimalistyczny gadżet.

I tu zaczyna się cała komedia. Bo o ile gadżety w mojej szafce już dawno zadomowiły się na dobre, o tyle patrzenie na to, jak intymność staje się elementem modnego lifestyle'u, wywoływało u mnie specyficzne rozdwojenie jaźni.

Z jednej strony patrzyłam na te piękne, minimalistyczne reklamy z uśmiechem. Zamiast czarnego plastiku z lat 90. – jedwabisty silikon w kolorze pudrowego róży, ładowanie przez USB-C i aplikacje na telefon oferujące trzydzieści trybów pulsującej rozkoszy o nazwach brzmiących jak luksusowe zabiegi w SPA (np. „poranna medytacja” albo „głęboka zen-harmonizacja”). Przeżywałyśmy złoty wiek kobiecej wolności!

Z drugiej strony – gdy wracałam z tym wszystkim do domu, wciąż odzywał się ten cichy, polski głosik z tyłu głowy. Bo czyż to nie ironia losu? Kiedyś ukrywałyśmy te rzeczy ze wstydu przed sąsiadami i teściową w szarych, pancernych kartonach. Dzisiaj nie musimy się już chować, bo społeczeństwo oficjalnie nam na to pozwala... pod warunkiem, że ten pastelowy wibrator idealnie komponuje się z beżowym wystrojem naszej minimalistycznej sypialni i jest w stu procentach „eko-friendly”.

Świat zmienił się w cukierkowy raj, ale nasza wewnętrzna, rodowa cenzura schodziła z posterunku z fochem. Bo choć nikt nam już nie groził palcem, to nagłe wtargnięcie korporacyjnego marketingu w najbardziej intymne zakamarki życia miało w sobie coś niesamowicie surrealistycznego.

Dziś: Pięćdziesiątka, czyli święty spokój i różowy gadżet na taśmie w Rossmannie

Dziś patrzę na to wszystko z perspektywy kobiety, która ma pięćdziesiątkę na karku i osiągnęła stan czystego, biologicznego nirwany, zwanego potocznie świętym spokój. Dorosłe dzieci na swoim, kredyt spłacony, w głowie porządek, a w sercu absolutna, niczym niezmącona wolność. Doszłam do punktu, w którym zrozumiałam jedną, fundamentalną prawdę: to, co myśli o mnie pani z kasy w markecie, pan kupujący czteropak piwa na stacji czy sąsiad z naprzeciwka, obchodzi mnie znacznie mniej niż zeszłoroczny śnieg za oknem.

A jednak ludzka natura bywa przewrotna. Teoria to jedno, a biologia i odruchy bezwarunkowe – drugie.

Dowód dostarczyła mi niedawna sobota. Klasyczne przedpołudnie logistyczne: w koszyku kapsułki do zmywarki z potrójną siłą enzymów, kilogram świeżych ogórków gruntowych, trzy żeberka do zrobienia na obiad i... ten mały, różowy cud technologii z matowego silikonu, który postanowiłam wreszcie wymienić na nowszy model.

Podchodzę do kasy. Wysypuję z koszyka prozę życia: chemię gospodarczą, warzywa, serek wiejski. I kładę na ruchomej taśmie to. Malutkie, eleganckie, w kolorze pudrowego różu, zgrabne jak nowoczesny flakonik perfum.

W tym ułamku sekundy, gdy kasjerka skanuje proszek do prania, przez moje ciało przebiega impuls elektryczny czystego, genetycznego wstydu wyssanego z mlekiem matki w latach osiemdziesiątych. Ręka sama rzuca się do przodu. Odruch bezwarunkowy! Zanim zdążę pomyśleć, chwytam gigantyczny, dwurolkowy ręcznik papierowy i z miną niewiniątka próbuję przykryć ten nowoczesny symbol kobiecej wolności, żeby przypadkiem pasek skanera i tłum ludzi za mną nie dostrzegli zbyt wiele.

Kasjerka zerka na taśmę, zerka na mnie, unosi brew z wyrazem absolutnego, głębokiego zrozumienia, po czym przeciąga gadżet przez czytnik z taką rutyną, jakby skanowała zwykłą pietruszkę. Zero zdziwienia, zero moralizatorstwa. Ot, kolejny artykuł z działu wellness.

I wtedy w duchu wybucham gromkim śmiechem – najpierw z samej siebie, a potem z całego tego naszego historycznego cyrku.

Świat zmienił się radykalnie. Przepędziliśmy dawne tabu z obskurnych, piwnicznych nor wprost do luksusowych butików i kolorowych alejek drogerii. Korporacje i mądrzy marketingowcy nazwali to pięknie „samopielęgnacją” i „wellbeingiem”, a algorytmy dokładnie wiedzą, czego nam potrzeba, zanim same to odkryjemy.

Ale stojąc tak przy tej kasie, z ogórkami gruntowymi i ręcznikiem papierowym w pogotowiu, zrozumiałam jedno. Rynek przeszedł drogę od czarnej dermy do pudrowego matu, korporacje stworzyły całą filozofię wokół naszego komfortu, ale pod tą kasą ten różowy gadżet waży dokładnie tyle samo, co trzydzieści lat temu w tamtej zapomnianej przez boga piwnicy.

Z tą jedną, absolutnie bezcenną różnicą: dziś ja w końcu dokładnie wiem, czego w życiu chcę. I powoli, z uśmiechem na twarzy, zdejmuję ten nieszczęsny ręcznik papierowy. Niech świat patrzy.